گروه ها

سدها

سد به فارسی دری، بند، دیواری محکم است که به منظور مهار کردن یا تغییر مسیر آب در عرض دره یا میان دو کوه و در مسیر رود ایجاد می‌کنند.

از آنجا که آب جمع شده در پشت یک سد، می‌تواند نیروی بسیار عظیمی به سد وارد کند، در طراحی سدها، اصلی‌ترین مسئله استاتیکی (ایستایی)، غلبه بر این نیرو و رسیدن به شرایط پایداری است که با تخلیه یا آبگیری سد، پیوسته برقرار باشد.

انواع سد

از دیدگاه استاتیکی، سدها به دو گروه عمده تقسیم می‌گردند:

  • سدهای وزنی : از آنجاییکه باید در برابر فشار بسیار زیاد آب، مقاومت مناسبی به‌وسیلهٔ وزن سازه سد صورت پذیرد، این نوع از سدها معمولاً حجم بسیار عظیمی دارند. بدیهی است در ساخت سازه‌ای با این حجم، اقتصادی‌ترین مسئله، بحث تأمین مصالح است؛ بنابراین این سدها معمولاً از مصالح موجود در محل احداث خود بهره می‌برند. بدیهی است که در دسترس‌ترین این گونه مصالح سنگ و خاک است. سدهای وزنی به همین دلایل امروزه در دو نوع سدهای بتنی و سدهای خاکی ساخته می‌شوند.
  • سدهای قوسی : اساس نیروی غلبه بر فشار آب در این سدها، انتقال این نیرو به دیواره‌های دره و در حقیقت شکل هندسی سد است. این سدها حداقل در مقیاس‌های بزرگ، غالباً از بتن غیر مسلح ساخته می‌شوند. به منظور جلوگیری از ورقه ورقه شدن سطوح مختلف بتن روی یکدیگر، بسیاری از سدهای بزرگ از این نوع، بصورت لایه لایه و معمولاً بصورت لایه‌های ۲ یا۳ متری بتن ریزی می‌گردد. سطح هر لایه بتن ریزی شده، بلافاصله شسته می‌گردد تا بتن لایه (مرحله) بعدی به بتن قبلی خوب بچسبد و از ورقه ورقه شدن سطوح مختلف بتن روی یکدیگر جلوگیری گردد. این سدها بصورت بلوک بلوک ساخته شده و در انتها بین بلوک‌ها که درزه نامیده می‌شود دوغاب سیمان تزریق می‌گردد تا سد بصورت یکپارچه عمل کند.

سدهای پایه دار، سدهای پشت بند دار و سدهای چوبی از دیگر انواع سد محسوب می‌شوند.

سدهای خاکی

در ساخت سدهای خاکی، آنچه که در واقع جلوی آب را می‌گیرد، یک هسته نسبتاً نازک رسی است. خاک رس این خاصیت را دارد که با مرطوب شدن، به عایق خوبی برای نفوذ آب تبدیل می‌گردد. (از همین رو بام خانه‌های قدیمی کاهگل می‌شده‌است). بجز هسته رسی، مابقی حجم سد را سنگ و خاک غیر محلول در آب تشکیل می‌دهد. چرا که سنگ‌های محلول پس از مدتی باعث کاهش وزن سد و به هم خوردن نتایج محاسبات خواهند شد.

سدهای خاکی همواره با مشکل محدودیت ارتفاع مواجهند و بیشتر برای دره‌های عریض و کم شیب مناسب هستند (سد پانزده خرداد دلیجان). بر عکس سدهای قوسی مناسب دره‌های عمیق و کم‌عرضند مانند: (سد کرج)

سدهای بتنی

این سدها عمدتا کوتاه هستند و ارتفاع آنها بین ۱۵ تا ۲۰ متر می باشد و به دلیل وزن زیادی که با بتن برای آن بوجود می آورند، بر اثر فشار آب حرکت نمی کند و از جای خود تکان نمی خورد. در این نوع سد، سرریز شدن آب مشکلی ایجاد نمی کند. این سدها در دره های عریض ساخته می شوند. این نوع سد در برابر تغییر درجه حرارت نیز هیچگونه حساسیتی ندارد.

آشنایی با سدها

سد کرج یا سد امیرکبیر، که یکی از بزرگ ترین سدهای دنیاست و اولین سد چند منظوره ایران محسوب می گردد، بر روی رودخانه کرج ساخته شده است.

1397/06/22 22:56:34 0 نظرات 0
گروه(ها):

سد کریت یا سد کوریت یک سد تاریخی است که با ارتفاع ۶۰ متر، تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌است.

1396/12/05 19:22:39 0 نظرات 0
گروه(ها):

دریاچه سد لزور (سیاه رود) از جمله دریاچه‌های نزدیک تهران است که در مرز استان مازندران و تهران قرار دارد.

1396/12/04 14:02:52 0 نظرات 0
گروه(ها):

سقالکسار روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان رشت که دریاچه‌ای به ارتفاع ۶۴ متر از دریا به مساحت ۱۵ هکتار دارد که در پشت یک سد خاکی واقع شده است.

1396/10/22 16:28:20 0 نظرات 0
گروه(ها):

بند دره، سدی است تاریخی که قدمت آن به اواخر دوره‌ زندیه و اوایل دوره‌ قاجاریه می‌رسد. بند دره به دستور امیر شوکت‌الملک در سال ۱۲۹۴ هجری قمری ساخته شده‌است.

1396/08/24 01:19:20 0 نظرات 0
گروه(ها):

سدهای معروف جهان

  • سد الکفره (Sadd al Kafara) قدیمی‌ترین سد شناخته شدهٔ جهان در ۱۱ کیلومتری جنوب شرقی حلوان مصر بین سال‌های ۲۷۵۰ تا ۲۹۵۰ قبل از میلاد (حدود ۵۰۰۰ سال قبل) با طول ۱۱۵ و ارتفاع ۱۲ متر ساخته شده‌است.
  • سد هوور تا پیش از احداث سد گراند کولیی، بزرگترین سازه بتنی و بزرگترین نیروگاه برق‌آبی در جهان بود.
  • سد گراند کولیی بزرگ‌ترین سازه بتنی آمریکای شمالی است و روی رودخانه کلمبیا در واشینگتن بسته شده‌است.
  • سد اسوان سدی غول پیکر بر روی رود نیل

سدهای ایران

با این که ایرانیان اوّلین سدهای دنیا را نساخته ‏اند اما کشور ایران از کشورهای قدیمی سدساز در دنیا به شمار می‏رود. تاریخچه سدسازی در ایران به دوران باستان و زمان هخامنشیان می‌رسد.

سد کریت یا سد کوریت در شهرستان طبس که در سال ۱۳۵۰ (میلادی) احداث گردیده، با ارتفاع ۶۰ متر، تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌ است. نکته جالب‌تر آنکه این سد با عرض تاج ۱ متر، هنوز هم عنوان نازکترین سد جهان را با خود دارد.