گروه ها

کتیبه و نقش برجسته و سنگ نگاره ها

سنگ‌نبشته، سنگ‌نوشته یا کتیبه به تخته‌سنگ، کاشی‌کاری یا سطح دیگری گفته می‌شود که معمولاً واقعه‌ای تاریخی بر روی آن کنده‌کاری یا نوشته شده باشد. معمولاً کتیبه به نوشته‌ای اطلاق می‌شود که بر روی سنگ، در حاشیهٔ سردر ساختمان‌ها، یا گوشه‌های پارچه‌های خاص نظیر پرده، سفره، و بیرق یا بر صفحه‌های کتاب نگارش می‌یابد.

نقش‌برجسته حجمی است از یک سو بسته و محدود که در آن اشیاء کم‌وبیش به صورت برآمده از سطح نمایش داده شوند. روی هم‌رفته نقش‌برجسته حالتی میان مجسمه‌سازی و نقاشی دارد، که معمولاً بدون رنگ‌پردازی ساخته می‌شوند.

سنگ‌نگاره نگاره‌ای نمادین است که بر روی سنگ تراشیده شده و بر روی سطح بیرونی آن نمایش‌پذیر است.

تاریخچه کتیبه ها

کتیبه‌های یافت شده در مصر و بین‌النهرین و مواردی مانند آن به هزاره چهارم پیش از میلاد برمی‌گردد. این کتیبه‌ها بیشتر فرمان شاهان و فرمانروایان و توصیف وقایع و تاریخ جنگ‌ها بوده‌اند.

تاریخچه نقش برجسته ها

نقش برجسته اغلب بر روی سنگ ها، دیوارهای صخره ای و دیوارهای بزرگ اجرا شده است و از روش های متداول برای دیوارنگاری است. با توجه به دشواری های اجرای نقوش برجسته بر صخره های طبیعی، همچنان آثار حجمی نقش برجسته زیادی از گذشته به یادگار مانده است که نمایان گر اراده انسانی است.

در مصر باستان دیوار مقابر را با نقش های دیواری زیباسازی کرده و برای جلوه بیشتر بر روی دیوار مقابر نقوش برجسته انجام می داده اند. از آن دوران آثار بسیاری اکتشاف شده که اغلب مربوط به تمدن اژه و در جزیره مینوس به دست آمده است.

بابلی ها نقاشی را برای زینت دیوارها و مجسمه ها استفاده می کردند و هرگز برجسته سازی را به صورت مستقل به کار نبرده اند. نقش برجسته های به جای مانده از دوران هخامنشی به نوعی تاریخ مصور ایران زمین است.

تاریخچه سنگ نگاره ها

سنگ نگاره ها يا هنرهاي صخره اي، کهن ترين آثار تاريخي و هنري بجای مانده از بشر هستند. به تعبيري بستر به وجود آمدن حروف رمزي، خط، تبادل پيام، زبان، تاريخ، اسطوره ها، هنر و فرهنگ از سنگ نگاره هاست و آنها از بهترين ابزارهاي رمزگشايي ما قبل تاريخ هستند.

قسمت اعظم سنگ نگاره هاي محيط هاي باز در برابر عوامل طبيعي مثل سرما، گرما، باد، باران و يخ زدگي از بين رفته اند و مي روند.

کتیبه در کتاب‌آرایی

در هنر کتاب‌آرایی، کتیبه شکل مستطیل‌گونه‌ای است که گاهی در دو سوی آن نیم‌دایره‌ها و ربع دوایر کوچک کشیده باشند. مذهّبان کتیبه را بر سر سوره‌های قرآن و سرفصل‌های کتاب‌ها، و جلدسازان در چهار طرف حواشی جلد نزدیک به لبه‌ها رسم کرده و می‌کنند.

این‌گونه کتیبه‌ها گاهی مستطیلی، مذهب و مرصع است و گاهی مستطیلی، که دو سوی آن یا اطراف همه اضلاع آن به‌صورت مدور و نیم‌دایره طراحی شده‌اند. نوع اخیر را کتیبه قلمدانی می‌گویند. کتیبه‌های بسیار ظریف و باریک مذهب مرصع آغاز سرفصل‌ها را کتیبه بازوبندی می‌نامند.

در نسخه‌آرایی، عموماً کتیبه را در قسمت پایین سرلوح ترسیم می‌کنند، به‌صورتی که قسمت‌های پایین سرلوح با بخش فوقانی کتیبه به‌یکدیگر متصل می‌شود. شکل مرکب از کتیبه و سرلوح را اصطلاحاً سرلوح کتیبه‌دار می‌نامند. در متن این‌گونه کتیبه‌ها با انواع خطوط متداول به‌صورت عناوین و سرفصل‌ها می‌نویسند و در تحریر آنها از رنگ‌های طلایی، شنگرف، سفیدآب، و غیره استفاده می‌کنند. هر کدام از این کتیبه‌ها با تلفیق هنرهای دیگر از جمله تذهیب، تشعیر، ترصیع، سرلوح، خوشنویسی، و جز آن تزیین می‌شود.

کتیبه‌نگاری در اسلام

در جهان اسلام کتیبه‌نگاری در بناهای یادبود، مقبره‌ها، مساجد، مدارس علمیه، بقعه‌ها، عمارات باشکوه، ستون‌ها و جاهای مناسب دیگر به‌کار می‌رفته‌است و به این ترتیب در این مکان‌ها آثار ارزشمندی از هنر خوشنویسی و کتیبه‌نگاری به اشکال عمودی یا افقی خلق شده و به یادگار مانده‌است.

انواع مختلف خطوط شامل کوفی، نسخ، ثلث، طغرا، ریحان، محقق، نستعلیق و جز آن در کتیبه‌نگاری‌های اسلامی از صدر اسلام تاکنون مورد استفاده قرار گرفته‌اند. مضمون کتیبه‌ها در بناهای ایران شامل آیات قرآن، احادیث، شعر، ماده تاریخ، تاریخ بناها یا نام بنیان‌گذارانشان و مواردی جز آن است.

در بناهای مهم، پل‌ها، سدها، و غیره، کتیبه‌ها و سنگ‌های یادبود حک و به هنگام افتتاح، از آنها پرده‌برداری می‌شود. بدین‌ترتیب سنت کهن کتیبه‌نگاری با رویکردی تازه به قوت خود باقی است.

آشنایی با کتیبه ها و نقش برجسته ها

سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی، یکی از نقش‌برجسته‌های متعلق به یکی از چهار عنصر قومی زاگروس نشین، در هزاره سوم پ. م. بنام لولوبیان است و در حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد تراشیده شده است.

1397/04/02 15:45:48 0 نظرات 0
گروه(ها):

نقش رجب در دامنه کوه قرار دارد و محوطه غار مانند روبازی است که بر سه بدنه شمالی، شرقی و جنوبیش، سه مجلس از مراسم تاجگذاری شاهان ساسانی، حجاری شده است.

1396/12/27 18:04:51 0 نظرات 0
گروه(ها):

شاهان ساسانی صحنه‌های تاجگذاری و جنگ‌ها و افتخارات خود را در محوطه نقش رستم تراشیده‌اند. نقش رستم در دوران ساسانی جایگاه مقدسی بوده است.

1396/12/25 22:00:22 0 نظرات 0
گروه(ها):

کعبه زرتشت، بنای سنگی چهارگوش و پله‌داری است که در محوطه نقش رستم و در فاصله ۴۶ متری و روبروی آرامگاه داریوش دوم قرار گرفته است.

1396/12/25 16:47:35 0 نظرات 0
گروه(ها):

چهار مقبره صخره ای، از شاهان هخامنشی، در نقش رستم، باقی مانده است که مقبره های داریوش اول، خشیارشا، اردشیر اول و داریوش دوم می باشد.

1396/12/22 22:00:17 0 نظرات 0
گروه(ها):

نقش رستم محوطه ای باستانی است که یادمان‌هایی از عیلامیان، هخامنشیان و ساسانیان را در خود جای داده‌است و آرامگاه چهار تن از پادشاهان هخامنشی، در اینجا قرار دارند.

1396/12/22 17:19:35 0 نظرات 0
گروه(ها):

کاخ هدیش که کاخ خصوصی خشایارشا بوده‌، در مرتفع‌ترین قسمت صفهٔ تخت جمشید قرار دارد. هدیش به معنای جای بلند است و چون نام زن دوم خشایارشا، هدیش بوده‌، نام کاخ خود را هدیش می‌گذارد.

1396/12/17 17:06:22 0 نظرات 0
گروه(ها):

کتیبه های یادگاری از هخامنشیان، در دوران های پس از هخامنشیان، توسط اشخاصی مانند شاپور دوم، عضدالدوله دیلمی، بهاءالدوله دیلمی، علی آق‌قویونلو و سلطان ابراهیم میرزا تیموری در تخت جمشید، به جای مانده است.

1396/12/16 17:11:00 0 نظرات 0
گروه(ها):

کاخ تَچَر، کاخ تچرا، تالار آینه یا کاخ اختصاصی داریوش بزرگ به معنای خانه زمستانی از نخستین کاخ‌هایی است که بر روی صفه تخت جمشید کشف گردید.

1396/12/12 08:01:18 0 نظرات 0
گروه(ها):

کاخ آپادانا یا کاخ بار داریوش و خشایارشا یکی از کاخ‌های اندرونی و از قدیمی ترین کاخ های تخت جمشید است که به فرمان داریوش کبیر، ساخت آن آغاز و در زمان خشایارشا تکمیل شد.

1396/12/11 17:38:19 0 نظرات 0
گروه(ها):

بسیاری از اطلاعات موجود که در مورد پیشینهٔ هخامنشیان و فرهنگ آن‌ها در دسترس است به خاطر کتیبه ها و گل نوشته‌هایی است که در این کاخ‌ها و بر روی دیواره‌ها و لوحه‌ها آن حکاکی شده‌ است.

1396/12/11 11:24:13 0 نظرات 0
گروه(ها):

کاخ آپادانای شوش قصر زمستانی شاهان هخامنشی و کاخ اصلی داریوش یکم بوده‌است.

1396/10/25 00:11:16 0 نظرات 0
گروه(ها):

سنگ‌نگاره‌های تیمره پیشینهٔ وجود تمدن در این منطقه را نشان می‌دهد.

1396/10/07 20:37:32 0 نظرات 0
گروه(ها):

پیر غار مجموعه‌ای کامل از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است. آبشار، کتیبه‌های دوران مشروطیت، چشمه پر آب، شیرهای سنگی، باغات میوه، روستا با خانه‌های سنتی و ... در منطقه پیر غار فارسان وجود دارد.

1396/08/22 21:56:37 0 نظرات 0
گروه(ها):

کتيبه و نقش برجسته گل گل ملکشاهی يادگاری از حمله و تصرف اين منطقه توسط سلسله آشوری در هزاره‌های قبل از ميلاد است.

1396/08/18 23:01:19 0 نظرات 0
گروه(ها):

سنگ‌نوشته‌های گنج‌نامه نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است که بر دل یکی از صخره‌های الوند حکاکی شده‌است.

1396/07/28 14:11:25 0 نظرات 0
گروه(ها):

کتیبه ها در ایران

در ایران باستان سنگ نوشته بیشتر بر کوهپایه‌ای مشرف بر چشمه سار حک می‌گردیده‌است. سنگ نوشته گاه به دستور شاه کشور، سردار یا والی منطقه نگاشته می‌شد. از کتیبه‌های مهم دوران باستان در ایران و نواحی اطراف آن یکی کتیبه آشور بانیپال در ذکر فتح شهر شوش و وقایع پس از آن، و دیگر کتیبه‌های دوگانه داریوش هخامنشی در بیستون به زبان‌های پارسی قدیم و عیلامی بابلی است، که یکی به کتیبه بزرگ و دیگری به کتیبه کوچک موسوم است.

از شاهان هخامنشی کتیبه‌های متعددی در تخت‌جمشید، شوش، نقش رستم، و همدان برجای مانده‌است.

نقش برجسته ها در ایران

نقش برجسته های به جای مانده در صخره های ایران اغلب پایه های نظامی داشته و بر بالای کوه هایی که در مسیر کاروان ها بوده اند به وجود آمده است. با توجه به آثار اکتشاف شده، هنر نقش برجسته در ایران که زمانی بسیار رایج بوده است، با رکودی مواجه شده است که به نظر می رسد دشواری های کار بر روی صخره های طبیعی علت آن بوده باشد.

کاوش های باستان شناسی حاکی از آن است که هنر نقوش برجسته از روی صخره های بزرگ و طبیعی بر روی سفال و فلزات انتقال یافته است و همواره هنرمندان ایرانی از تکنیک های نقوش برجسته در آثار حجمی استفاده کرده اند.

سنگ نگاره ها در ایران

تعداد سنگ نگاره ها فقط در يك منطقه محدود در ايران به بيش از 21 هزار مورد مي رسد كه عمر بعضي از آنها به چهل هزار سال مي رسد و بشر تا کنون موفق به کشف هيچ پديده تاريخي و هنري بدين قدمت نشده است. اين كه چرا تقربياً 90 درصد نقوش سنگ نگاره هاي ايران بز كوهي است. قسمت اصلي آن به اسطوره ها، فرهنگ، دين و اعتقادات مردم باستان ايران زمين مربوط مي شود.

قدمت و تنوع سنگ نگاره ها در ايران متنوع و بسيار زياد است. هرجا كه زيستگاهي بوده بي ترديد آثاري از حيات پر احساس و هنرمندانه آنها قابل كشف و رويت است.